Hej ho hej ho do szkoły by się szło. Motywacja wewnętrzna

***

Co więc odpowiada za motywację wewnętrzną?

1. Relacje

Aby nasze dziecko rozwijało się prawidłowo potrzebna mu jest bezpieczna więź z rodzicami. W najwcześniejszym okresie dzieciństwa mózg małego człowieka jest niezwykle plastyczny i rozwija się w bardzo szybkim tempie. To właśnie w tym czasie powstaje i utrwala się mnóstwo połączeń i sieci neuronalnych. Ślady pamięciowe tworzą się w wyniku prostych i codziennych interakcji z rodzicami. Dlatego tak ważne są jakość tej relacji i to, jakie właściwie wzorce zostaną utrwalone.
Dotyk, czułość, zaangażowanie i reagowanie na dziecięce potrzeby to podwaliny pod późniejszą umiejętność regulacji emocji, nawiązywania relacji społecznych i radzenia sobie z pokonywaniem napotkanych trudności.
Badania wykazały, że właśnie bliska więź z drugim człowiekiem przekłada się bezpośrednio na struktury odpowiedzialne za procesy motywacyjne, m.in. na:

• Układ dopaminergiczny, który jest odpowiedzialny za regulację emocji i stanowi ważny element układu nagrody. Dopamina to neuroprzekaźnik, który uwalnia się w czasie wykonywania przyjemnych czynności, powoduje uczucie rozluźnienia, jest więc swego rodzaju naturalnym wzmocnieniem.
• Wydzielanie oksytocyny, która jest nie tylko hormonem miłości i przywiązania, ale także obniża poziom kortyzolu i ułatwia przywracanie równowagi w organizmie doświadczającym stresu.
• Wydzielanie hormonów szczęścia (serotoniny i endorfin), które przekładają się na otwartość na rozwój i uczenie się.
• Rozwój płatów przedczołowych odpowiedzialnych za procesy kontroli i regulacji emocji.
• Wielkość hipokampu, czyli struktury w mózgu bezpośrednio odpowiedzialnej za pamięć, uczenie się i zarządzanie stresem.

O potrzebie bliskości i przynależności mówimy nie tylko w najwcześniejszym okresie życia. Także starsze dzieci potrzebują takiej bazy, by lepiej funkcjonować. Dlatego warto zadbać nie tylko o jakość relacji w domu, ale także o sprzyjające środowisko w przedszkolu i szkole. Bycie częścią grupy, dobre relacje z rówieśnikami, umiejętność nawiązywania interakcji społecznych, poczucie sympatii ze strony wychowawcy czy nauczyciela – to wszystko elementy, które wciąż są bardzo niedoceniane w procesie edukacji. Tymczasem to właśnie one przyczyniają się do rozwoju i chęci eksploracji, a przede wszystkim pozwalają pokonać lęk przed oceną, popełniać błędy i przełamywać swoje ograniczenia, by próbować nowych rzeczy i pokonywać ewentualne przeszkody.

2. Kompetencja

Dziecko już od samego momentu przyjścia na świat ma naturalną potrzebę rozwoju, uczenia się, badania, poznawania, testowania, doświadczania.
Przekonanie o własnej skuteczności i umiejętność zaspokajania podstawowych potrzeb rozwojowych tworzą się już w niemowlęctwie i są niezbędne do realizacji potrzeb wyższego rzędu w kolejnych latach życia. Najlepszą formą wsparcia tego procesu jest obserwowanie dziecka i podążanie za jego potrzebami. W praktyce niemowlę płacze rodzic zaspokaja jego potrzebę przez zmianę pieluchy, podanie butelki. Dzięki takiemu działaniu budujemy w malcu przekonanie, że jest wysłuchane, kompetentne i ma poczucie sprawstwa. Wraz z rozwojem motorycznym i możliwością swobodnego eksplorowania otoczenia pokonywanie kolejnych etapów i uczenie się nowych rzeczy jest dla małego człowieka powodem radości i dumy. Nic nie wzmacnia tego naturalnego procesu bardziej niż uważne towarzyszenie, dostrzeganie dziecka i jego wysiłków.
Dlaczego zatem w późniejszych latach dzieci przestają z takim entuzjazmem uczyć się nowych rzeczy? U starszych dzieci jednym z głównych czynników hamujących i osłabiających motywację jest lęk przed oceną, porażką i popełnieniem błędu.
Winę za ten stan rzeczy w dużej mierze ponosi system szkolnictwa: a konkretnie nieustanna krytyka, niedostosowane wymagania i nastawienie na „jedną poprawną odpowiedź” zamiast wspierania poszukiwania kreatywnych rozwiązań.
Dlatego warto pokazywać dziecku, że nie ma ludzi nieomylnych, a błędy to nic innego jak cenne informacje zwrotne. Pomocne może być także rodzicielskie modelowanie poprzez uczenie się nowych rzeczy i wychodzenie ze swojej „strefy komfortu!

3. Autonomia

Potrzeba samostanowienia o sobie, podejmowania decyzji i wpływania na swoje otoczenie jest naturalna dla człowieka. Proces ten widzimy już u niemowląt, które dłużej bawią się zabawkami, które same sobie wybrały, niż tymi, które są im podsuwane.
Czas nazywany potocznie „buntem dwulatka” nie jest niczym innym niż treningiem, w którym dziecko odkrywa swoją odrębność i możliwość wyrażania własnego zdania.
Swobodna zabawa, możliwość eksploracji otoczenia i decydowania o własnej aktywności wspiera rozwój koncentracji i wydłuża czas uwagi. Od najwcześniejszych lat warto także pozwalać dziecku na jak największą samodzielność. Choć wszystkie pierwsze próby są bardzo nieporadne i zajmują wiele czasu, warto powstrzymać się od interwencji. o inwestycja w przyszłość – w ten sposób dziecko buduje zaufanie do siebie i do swoich możliwości. To nie oznacza godzenie się z naszej strony na wszystko - bo nasze odmowy pozwala nauczyć dziecko: szanowanie granic osobistych oraz zasady i ramy, w których poruszają się wszyscy członkowie rodziny.

4. Empatia

Nieoceniające wsparcie, towarzyszenie dziecku, umiejętność dostrojenia się do jego stanów emocjonalnych wspierają dziecko w procesie regulacji emocji.
Dzięki takiemu wsparciu dziecko uczy się przeżywać emocje w całym ich natężeniu. Empatia dorosłego pozwala im wybrzmieć i naturalnie się wyciszyć.

5. Akceptacja

Poczucie przynależności, bycia kochanym i akceptowanym bezwarunkowo przez najbliższe osoby to podstawa swobodnego rozwoju. Większość codziennych trudnych zachowań dziecka wynika pośrednio z potrzeby uwagi i bycia dostrzeżonym.

6. Sens

Każdy z nas dużo łatwiej podejmują różne aktywności, gdy widzą w nich realny cel. Dzieci również. Dlatego od najmłodszych lat warto je uczyć wyznaczania celów. Często rodzice robią to bezwiednie opisując/nazywając dziecięce zachowanie „Ubierasz się, bo chcesz wyjść na dwór?”
Ze starszymi dziećmi można próbować planowania i wizualizacji. Pomaga to rozłożyć trudniejsze zadania na etapy i ukonkretnić cel. W długofalowej perspektywie umiejętność wyznaczania celów nie tylko wspiera motywację, lecz także pomaga rozwijać samokontrolę i wytrwałość. Uczy również planowania, analizowania i wyciągania wniosków.

***